fbpx

Қазақстанның отын нарығында қалыптасқан өзекті мәселе туралы Сәрсенбі, 06 Қазан 2021 12:06

Қазақстан Республикасы

Премьер-министрінің

орынбасары Р.В. Склярға

Депутаттық сауал

Құрметті Роман Васильевич!

Қазіргі уақытта Қазақстанда орын алып жатқан жанар-жағар май дағдарысы - ЖМБ-дағы кедергілер емес, саланы басқарудағы күрделі дағдарыстың салдары.

Жеткізілімдегі үзілістер мен бағаның өсуінің алғышарттары жекелеген аймақтарда жазда байқалды, сол кезде күзгі тапшылық болжанды. Оның салдарын халық та, бизнес те сезінді. Мемлекет тарапынан қолдау таппаған жеке тасымалдаушылар арасында   әлеуметтік шиеленіс күшейе түсуде.

Мемлекеттік органдар мұнай өнімдері қалдықтарының жалпы жеткілікті көлеміне сілтеме жасай отырып, тапшылықты мойындамауды жөн көреді. Бірақ автокөлік иелері мен тасымалдаушыларға есеп беру деректері емес, ЖМБ-та еркін жанармай құю мүмкіндігі қажет.

Жанармай тапшылығы мен бағаның тұрақсыздығы проблемасы созылмалы екенін білеміз. Ұзақ жылдар бойы ол өндірістік қуаттардың жетіспеушілігімен және импортқа тәуелділікпен түсіндірілді.

Осыған байланысты үш жыл бұрын мұнай өңдеу зауыттарын, оның ішінде тұрақты валютадағы шетелдік қарыздар есебінен қымбат тұратын жаңғырту аяқталды. Бензин өндірісі екі есе өсті, дизель отынын шығару 1,3 есе өсті, бұл ішкі нарықтың қажеттіліктерін толығымен жабуы керек еді.

Ресми деректер бойынша мұнай өнімдерінің ресурстары өз өндірісі есебінен қалыптасады. Дизель отыны бойынша импорт қаңтар-шілде айларында жалпы көлемнің небәрі 3% - ын құрады.

Бірақ мәселе ешқайда кетпеді, отын нарығы әлі де тұрақсыз.

Енді негізгі себеп ретінде жауапты мемлекеттік органдар баға теңгерімсіздігін және шетелдік азаматтар мен транзиттік автокөліктің неғұрлым арзан қазақстандық отынды тұтынуының күрт өсуін көрсетеді.

Басқаша айтқанда, тапшылық пен бағаның себебі-отандық арзан отынның Ресейге ағуы. Бірден жағдайды шешу ұсынылады - Ресейден қымбат отын сатып алу.

Мұндай парадоксалды экономика «арзан сатыңыз, қымбат сатып алыңыз»  қағидаты бойынша отын нарығындағы тұйық саясаттың салдары, ұзақмерзімді тұжырымдаманың болмауы болып табылады.

Мемлекет іс жүзінде мұнай өнімдерін өндірудің бүкіл саласын бақылап отырса да, сұраныстың өзгеруін болжай отырып, отын балансын уақытылы басқара алмайды. Мәселе үнемі шұғыл шешіледі. Бұл ретте жанар-жағар май тұтынушылардың шығындарын, сондай-ақ экономиканың жанама шығындарын ешкім өтемейді.

Біз нарықтық теңгерімсіздікті жою және жеткізілімдердің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ету бойынша ешқандай жүйелі шешімдерді көріп отырған жоқпыз, тек орын алған проблемалардың айқындалуы ғана болып отыр.  

Мемлекеттік органдар әдеттегі әдіспен жұмыс істейді. 1 қыркүйектегі бұйрыққа сәйкес, бензин бактарымен шығаруды қоспағанда бензин мен дизель отынын автомобиль көлігімен әкетуге тыйым салынды. Шетелдік тасымалдаушылар тарапынан жоғары сұраныс мәселесі әлі бар.

Болып жатқан жағдайдың объективті көрінісі де, мұнай өнімдерінің нақты қозғалысын, оның ішінде экспорттың көлемін нақты есепке алу да, кем дегенде орта мерзімді болжау әрекеттері де жоқ екені анық.

«Қазақстан Халық партиясы» фракциясы табиғи байлықтардың болуы мұнай өнімдерін қолжетімді бағамен үздіксіз жеткізу халық пен отандық бизнеске шығындарды азайтуға мүмкіндігіне негіз береді деп пайымдайды. Алайда тарату жүйесі мұнай өнімдері нарығы экономика үшін де, әлеуметтік көңіл-күй үшін де тұрақты жүйелі проблемалар туғызатындай етіп құрылған. 

Бұл салада, негізінен, тек отандық өндірушілерге қатысты ішкі нарыққа төмендетілген бағамен мұнай жеткізудің қолданыстағы моделін қоса алғанда, түбегейлі реформа қажет деп санаймыз.

Осыған байланысты Үкімет жанар-жағар май нарығындағы жүйелі теңгерімсіздікті жою, тұрақты жеткізілімдердің үзілуіне және бағаның өсуіне жол бермеу үшін қандай шаралар қабылдауға ниетті екенін хабарлауды сұраймыз.

Сонымен қатар келесі мәліметтерді ұсынуды сұраймыз:

  1. Автокөлікпен әкетуді есепке алғанда, ағымдағы жылы қанша бензин мен дизель отыны экспортталды?
  2. Ағымдағы жылы қандай мұнай өндірушілер мұнай өңдеу кәсіпорындарына шикізат жеткізуді төмендетілген бағамен қамтамасыз етті?

Депутаттық сауалды қарауды және қабылданған шаралар туралы Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасындағы тәртіппен жазбаша түрде  жауап беруді сұраймыз.

Құрметпен,

«Қазақстан Халық партиясы»

фракциясының депутаттары:                                       

А. Қоңыров

Ж. Ахметбеков

Ф. Қаменов

Г. Құлахметов

А. Милютин

А. Паяев

С. Решетников

А. Сқақова

Е. Смайлов

И. Смирнова

6 қазан 2021 жылы жарияланды

Соңғы материалдар

© 2021 Қазақстан Халық партиясы. Барлық құқықтар қорғалған.

HELIX_NO_MODULE_OFFCANVAS